Làm mới “NHẪN”

Mặc dầu văn phòng chính của CMD, đơn vị thi công dự án kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, được đặt tại khu thành phố Phú Mỹ Hưng, quận 7, nhưng kỹ sư Diệp Minh Tâm, người chịu trách nhiệm giám sát dự án, lại thường tiếp khách ở nơi ông luôn có mặt, một căn phòng nhỏ hẹp tại hiện trường thi công trên đường Nguyễn Hữu Cảnh, quận Bình Thạnh. Hồ hết, các bên dự dự án đang giữ kỷ lục về mức vốn viện trợ phát triển này đều “nổi tiếng”. Bởi không chỉ thời kì thi công dự án kéo dài mà giữa nhà thầu và bên thiết kế, giám sát còn có những bít tất tay lên đến cực điểm. Nhưng theo kỹ sư Tâm, dù ở đâu, làm gì thì khó khăn và vướng mắc luôn là điều khó tránh khỏi. Sau bao năm xa quê, năm 1993, kỹ sư Diệp Minh Tâm trở về Việt Nam lần trước tiên trong vai trò chuyên gia tham vấn quốc tế cho Chương trình Cấp nước và vệ sinh ở Hải Phòng do Phần Lan tài trợ. Thời khắc này, thị thành cảng luôn bị “điểm mặt đặt tên” bởi lượng nước sạch thất thoát hằng năm lên đến 70%. Kỹ sư Diệp Minh Tâm 1974:Sang Thái Lan du học bằng học bổng ngành thú y, nhưng sau đó chuyển sang môi trường. 1978-1985:Nghiên cứu và giảng dạy tại Viện Công nghệ châu Á. 1985-1993:Sang Canada làm việc tại Công ty Cowater International 1993: Về Thái Lan làm việc cho công ty khác của Canada, International Environmental Management; về Việt Nam trong vai trò chuyên gia tư vấn quốc tế cho một số dự án có tài trợ như dự án cấp nước và vệ sinh ở Hải Phòng, thủy điện Sông Hinh ở Phú Yên (do Tổ chức SIDA - Thụy Sĩ tài trợ), nghiên cứu thủy điện A Vương (đã hoàn tất). 2000-nay:làm việc cho Công ty tham mưu Quốc tế CMD, tham dự thiết kế, giám sát thi công dự án kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Để khắc phục tình trạng này, ông đã cùng đoàn chuyên gia Phần Lan đề ra phương án cải tạo mạng lưới cấp nước với điểm bắt đầu từ thượng nguồn rồi đến từng khu vực để tiếp nối hạ nguồn. Trên cơ sở đó, đồng hồ nước sẽ được đặt tại mỗi nhà và từng khu vực, tất được chi phối bởi đồng hồ tổng. Đây cũng là cách khuyến khích người dân tiết kiệm nguồn nước, ai dùng nhiều và hoang phí sẽ phải trả phí cao. Kỹ sư Tâm cho rằng, giảm mức thất thoát nước cũng đồng nghĩa với việc bớt đi kinh phí nâng cấp hoặc xây dựng nhà máy nước mới. Nhưng để làm được việc này, các bên dự phải phối hợp tổ chức nhiều buổi tuyên truyền giúp người dân hiểu được vấn đề. “Mỗi xã hội đều có những đặc trưng, trở lực riêng. Do đó, trước khi bắt tay thực hành việc gì phải tìm hiểu trước nguyên cớ, nếu không sẽ phải gánh chịu những tác dụng ngược”, ông nói. Sự việc này nhắc ông nhớ lại khoảng thời gian khó khăn khi thi công dự án cấp nước và vệ sinh nông thôn ở một số quốc gia đạo Hồi. Chẳng hạn, nhiều gia đình ở vùng nông thôn của Pakistan không cho con gái đi học vì lo ngại con sẽ viết thư tình cho bạn trai. Do đó, nhà tài trợ dự án phát triển giáo dục phải tổ chức lớp học tại nhà của người giữ chức cao nhất địa phương thì mọi người mới gửi con gái đến học. Tuy nhiên, trong những buổi lấy ý kiến cộng đồng về việc thực hành dự án cấp nước, Hầu hết phụ nữ không được tham gia dù mỗi ngày, họ chính là người trực tiếp đi gánh hoặc đội lên đầu từng chum nước về cho cả gia đình dùng. Vậy là đoàn của kỹ sư Tâm lại phải chia ra nhiều nhóm (mỗi nhóm gồm 1 nam – 1 nữ) đến từng nhà vận động, vì nếu chỉ có một người đến thì sẽ không ai tiếp do sự ngăn trở của các tập tục địa phương. Ông Tâm cho biết dự án này mất rất nhiều thời kì, cần đến cả chuyên gia về giới tính, nên ở thời đoạn cuối, đoàn của ông đã đổi khẩu hiệu chương trình từ “Women in development – đàn bà trong phát triển” thành “Gender and development – Giới tính và phát triển”. Đối với kỹ sư Tâm, mỗi giang sơn nơi ông từng đến làm việc đều mang lại những thử thách mới, giúp người làm tư vấn đoàn luyện khả năng đối phó tình huống. Vậy ở Việt Nam ông học được điều gì? Quy định chồng chéo, làm mất nhiều thời gian nên muốn làm phải học được chữ “nhẫn”, ông trả lời thật nhanh bằng những kinh nghiệm rút ra từ việc “chờ đợi” trong quá trình thi công dự án Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Ông dẫn dụ: Có nhiều công trình cần di dơìngay nhưng phải mất 2-3 tháng mới được sự ưng của cơ quan chủ quản, nhiều khoản chi có kinh phí nhỏ hay việc giải tỏa một mặt bằng nằm trong dự án cũng phải chờ Thủ tướng ưng chuẩn… Ông phân trần, hiếm có nhà nước nào mà người lãnh đạo sơn hà phải vừa lo những vấn đề chiến lược lại vừa ưng chuẩn những chuyện nhỏ như thế! Trước khi trở nên nhà tham vấn về môi trường, ông Tâm đã nghiên cứu và giảng dạy tại Viện Công nghệ châu Á (AIT) ở Thái Lan. Nhờ thời kì được làm việc cùng với các giáo sư quốc tế ở Viện, ông đã có điều kiện tích lũy thêm kinh nghiệm. Đến năm 1985, khi một công ty Canada có nhu cầu tuyển người vừa biết nhiều thứ tiếng, vừa biết nông nghiệp lẫn các kỹ thuật môi trường thích hợp với các nước đang phát triển, ông đã không bỏ qua cơ may để thay đổi môi trường làm việc. Ông bảo, đôi khi người ta tiên tiến quá nên bỏ quên những kỹ thuật bình thường, ví dụ để thích ứng với điều kiện ở các nước đang phát triển, phải biết cách tạo ra những loại bơm tay cho giếng nước, mẫu nhà cầu rẻ tiền nhưng lại kiến hiệu trong việc ngăn chặn dịch bệnh. Tuy nhiên đối với kỹ sư Tâm, điều may mắn hơn trong cuộc sống là kể từ ngày bắt đầu đi làm đến nay, ông chỉ sống bằng đồng lương chứ không dính vào những chuyện nhũng lạm. “Thỉnh thoảng sống trong lành cũng cần đến may mắn!”, ông nói. Ông còn cho biết bản thân không có tham vọng về chức tước, địa vị, chỉ muốn dù ở bất kỳ vị trí nào cũng có thể hoàn tất tốt công việc của mình nên sẽ không ăn nhập với lối sống ở Mỹ, một tổ quốc dành cho những ai có khát vọng chứng tỏ và thăng tiến với đúng khả năng của bản thân. Đó cũng là lý do mà ông mong muốn quơ các con của mình đều sống và làm việc ở Canada. Bởi theo cảm nhận của ông, tổ quốc này có một không gian an bình, môi trường giáo dục tốt và tình đứa ở đây cũng thật đẹp. DỰ ÁN CẢI TẠO KÊNH NHIÊU LỘC - THỊ NGHÈ: KHI NÀO hoàn tất? Gói thầu thứ 7 của dự án kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè chẳng những xảy ra nhiều sự cố mà trong quá trình thi công, nhà thầu và bên tham mưu, giám sát thường không tìm được ngôn ngữ chung. Hẳn có sự dị biệt trong cách làm việc giữa phương Đông và Tây? Ông Diệp Minh Tâm:Nhà thầu cũng có những khổ tâm trong quá trình thi công như khi nạo vét lòng kênh đụng phải những công trình công ích như điện, cáp..., Phải thông tin đến cơ quan chủ quản, sau khi công trình được di dời mới tiếp thi công. Trong khi đợi, chúng tôi cũng gặp phải sự phản ứng của người dân. Còn đối với nhà tham vấn, một mặt phải tuân giao kèo với nhà tài trợ là nhà băng Thế giới (WB), mặt kia là những quy định ở Việt Nam. Đôi lúc, các quy định này không đồng nhất nên chúng tôi phải tìm mọi cách để dung hòa. Do đó, việc nảy những vướng mắc là khó tránh khỏi nhưng quan trọng là các bên cần ngồi lại để cùng giải quyết. Qua nhiều lần xin gia hạn giao kèo tín dụng với WB, ông có khẳng định dự án này sẽ hoàn thành vào cuối tháng 12.2009 như cam kết? Ông Diệp Minh Tâm:Tôi cho rằng, đây là công trình mà các bên tham dự đều đặt cả danh dự vào. Phía nhà thầu thi công và tham vấn giám sát hy vọng khoảng 85% hạng mục công trình sẽ hoàn thành vào cuối năm, 15% còn lại do gặp một số sự cố khách quan (như ống kích vượt sông Sài Gòn bị một dây neo tàu chui vào đầu) nên sẽ lùi thời gian hoàn công. Chúng tôi cũng đang chờ WB hài lòng phương án kỹ thuật và kinh phí để khắc phục sự cố trên. Ngoài ra, đường ống nước kéo từ Thủ Đức vào trọng tâm thành phố, đoạn đi song song cầu Điện Biên Phủ, sau khi được nạo vét sẽ lộ lên như một đập nước, làm ngập úng vùng thượng nguồn nên phải tìm cách di dời. Hoài bỏ thầu ban đầu thấp song dự án lại kéo dài so với dự định, lợi nhuận của các bên tham gia ra sao? Ông Diệp Minh Tâm:Có thể nói các nhà thầu cũng không lường được hết những uổng nảy sinh. Tôi nghĩ trong quá trình đấu thầu, họ chỉ nghĩ đơn giản là cố đạt được quyền thi công dự án. Hiện công ty tôi đang “cắn răng” làm, nếu lỗ cũng phải chịu. Đây là công trình trọng điểm nên toàn bộ các bên tham gia phải vừa làm, vừa linh hoạt điều chỉnh. Thông báo về dự án Chủ đầu tư:Sở Giao thông tải TP.HCM. Đơn vị tư vấn, giám sát:Công ty tư vấn Quốc tế CDM, được thành lập từ 1947 tại Mỹ. CDM đã trúng thầu dự thiết kế dự án khi vượt qua 27 ứng viên khác Nhà tài trợ:nhà băng Thế giới (WB) đã ký kết cho TP.HCM vay 166,34 triệu USD (trong tổng vốn đầu tư 199,6 triệu USD để thực hành dự án), với lãi suất 0% trong thời hạn 40 năm. Tiến độ:Theo cam kết, dự án được thực hiện trong khoảng thời kì 2003-2007. Tuy nhiên, theo cam kết mới của TP.HCM với WB, kì hạn được kéo dài đến ngày 31.12.2009. Quy mô:Diện tích 3.300 ha thuộc địa bàn 7 quận: 1, 3, 10, Phú Nhuận, Bình Thạnh và Tân Bình. Công trình được chia thành 23 gói thầu. Trong đó, gói thầu số 7 (xây dựng tuyến cống bao và miệng xả ngầm), do nhà thầu Tianjin-Chec 3 (Trung Quốc) thực hành chiếm kinh phí lớn, 30 triệu USD, tương đương với 15% tổng vốn.