QĐND - Ngày 31-7, Nghị định số 72/2013/NĐ-CP của Chính phủ về Quản lý, cung cấp, dùng dịch vụ internet và thông tin trên mạng chính thức được ban bố. Đã có nhiều luồng dư luận trái chiều trong và ngoài nước xung quanh một số điều khoản của nghị định. Có hay không một sự hiểu nhầm, một sự diễn giải chưa xác thực - vô tình hoặc cố ý - dẫn đến cái nhìn sai lệch về chính sách và pháp luật của Nhà nước ViệtNam? Nghị định 72: Những mối quan ngại xuất phát từ một sự hiểu nhầm? Trên BBC, AFP, Huffington Post (và một số nguồn khác) đề cập việc Nghị định 72 cấm cá nhân sử dụng internet cung cấp thông báo tổng hợp. Cụ thể, Đài ngôn ngữ quốc tế Pháp (RFI) diễn giải "nôm na" và "nói cho đơn giản" là "cấm san sẻ trên trang mạng tầng lớp và blog các thông báo lấy từ trang tin cậy, trang báo mạng hoặc blog đưa tin" (bài "Ở Việt Nam, chính phủ tiếp tục cuộc chiến chống lại internet và các mạng xã hội" đăng ngày 6-8 trên trang web chính thức của RFI). Bài báo này còn nhận xét một cách châm biếm rằng, Nghị định 72 sẽ giới hạn trang cá nhân vào những việc như đăng "ảnh con mèo của bạn" hoặc "video âm nhạc mới của một ca sĩ đang được yêu thích"-"trên lý thuyết là như vậy".
Về phía dư luận trong nước, một số blogger như Huỳnh Ngọc Chênh-tác giả bài viết "Bà Tưng và nghị định tưng tưng"-nhìn Nghị định 72 như "nòng súng" chĩa thẳng vào giới blogger và tự do ngôn luận trên mạng internet. Vậy điều khoản gây tranh luận có nội dung cụ thể là gì? Như vậy, quy định của Nghị định 72 không hạn chế quyền tự do ngôn luận. Trong Chương 1, Điều 3: giảng giải từ ngữ, khoản 19 viết "thông tin tổng hợp là thông tin được tổng hợp từ nhiều nguồn thông tin, nhiều loại hình thông báo về một hoặc nhiều lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, tầng lớp". Cách hiểu đúng ở đây là thông tin trích dẫn nguyên văn từ các nguồn được cơ quan chức năng xác nhận về quyền và chức năng tổng hợp, đưa tin tức. Quy định này nhằm kiểm soát 2 hiện tượng phổ thông trong cộng đồng mạng Việt Nam: Thứ nhất, nhiều trang cá nhân chủ nghĩa dùng thông báo tổng hợp mà không xin phép hoặc ghi rõ nguồn, dẫn liên kết nguồn. Điều này vi phạm nghiêm trọng Luật Sở hữu trí tuệ. Vấn đề về bản quyền thông tin nói riêng và bản quyền sở hữu trí não nói chung không hề mới mẻ với cộng đồng mạng trong và ngoài nước. Thậm chí các nước trên thế giới còn kiểm soát ráo riết hơn Việt Nam nhiều. Đơn cử như năm 2009, bà Jammie Thomas-Rasset (Minnesota, Mỹ) bị phạt tới 1,9 triệu USD chỉ vì tải bất hợp pháp 24 bài hát! (tin từ CNN). Một số trang báo mạng đưa thông tin và nhận xét có phần phiến diện (thậm chí là lệch lạc) về Nghị định 72 có quá gấp khi đưa ra những khẳng định mang tính quy chụp thay vì đặt câu hỏi chất vấn? Hiển nhiên, một tổ chức, cơ quan báo chí chính thống sẽ phải chịu trách nhiệm với những thông báo mình đưa ra và hiểu rõ hơn ai hết: Tự do ngôn luận nhưng phải khách quan, đúng sự thật! Sự luồn lách pháp luật qua "biên cương ảo"? Trong bài "CPJ: Nghị định 72 là "mối nguy mới" đăng ngày 23-7 trên trang web chính thức của BBC, Ủy ban bảo vệ các nhà báo (CPJ) đặt ở New York, Mỹ cho rằng: "Nghị định 72 nhằm vào tự do trên mạng", cụ thể là nhằm vào các công ty internet trên toàn cầu như Google, Facebook,... Những nội dung bị cấm đăng trên trang web và mạng xã hội có hệ trọng đến Việt Nam gồm: "Chống lại Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; gây phương hại đến an ninh nhà nước, thứ tự an toàn từng lớp; phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc; tuyên truyền chiến tranh, khủng bố; gây hận thù, mâu thuẫn giữa các dân tộc, sắc tộc, đạo" và "Đưa thông báo xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự và phẩm giá của cá nhân". Trong bài "Hoa Kỳ quan ngại về Nghị định 72" đăng trên trang web của BBC ngày 6-8, tổ chức Liên minh Internet châu Á (AIC) do eBay, Facebook, Google và Yahoo sáng lập tỏ tường sự thất vọng: "Chúng tôi tin rằng nghị định sẽ tác động bị động đến hệ thống internet của Việt Nam (...). Về lâu dài, nghị định sẽ bóp nghẹt sự sáng tạo và không khuyến khích doanh nghiệp hoạt động ở Việt Nam". Từ trước đến nay, khâu quản lý, kiểm soát của Việt Nam đối với các đơn vị cung cấp dịch vụ nước ngoài còn lỏng lẻo. Đơn cử như Google và Facebook, hai dịch vụ internet thu được lợi nhuận đồ sộ nhờ lăng xê ở Việt Nam nhưng chưa từng phải đóng một đồng thuế nào. Sự bất công này rõ ràng ảnh hưởng tiêu cực đến các doanh nghiệp, công ty trong nước vốn đã yếu thế hơn về sức ảnh hưởng trên toàn cầu. Nếu luật pháp Việt Nam trước đây không đề cập đến việc kiểm soát các công ty nằm ngoài cương vực (hoặc có nhưng chưa triệt để) thì ngày nay, khái niệm về "lãnh thổ trong tầm kiểm soát" đã được internet mở mang hơn, trừu tượng hơn và đương nhiên là... Khó kiểm soát hơn.
Tuân luật pháp trở nên câu hỏi gây tranh cãi khi mà những dịch vụ như Facebook đang được sử dụng phổ biến trên khắp thế giới. Với danh nghĩa là một công ty của Mỹ, Facebook chịu sự kiểm soát và phải tuân thủ pháp luật Mỹ, nhưng điều đó có đồng nghĩa với việc "qua mặt" hàng rào pháp lý của các nhà nước mà Facebook "vươn vòi bạch tuộc"? Đề nghị của quốc gia sở tại đối với các dịch vụ, công ty, doanh nghiệp nước ngoài như trên không phải là không có tiền lệ. Năm 2000, Tòa án Pháp Yêu cầu Yahoo! phải đảm bảo những người dùng tại Pháp không thể truy cập vào đường dẫn trên trang web của Yahoo! cho phép mua cuốn sách viết về những hồi tưởng phát-xít. Trong khi đó, công ty con của Yahoo! tại Đức bị Cảnh sát Đức điều tra vì rao bán cuốn sách "Mein Kampf" của Adolf Hitler (tin từ CNN). Việc một số người cho rằng Nghị định 72 nhằm vào các mạng tầng lớp như Facebook chỉ là ngộ nhận, vì trong số các dịch vụ mạng được nói đến còn có cả Game Online. Có hay không nguyên tố quy chụp, phóng đại, xuyên tạc thì trợ thì chưa xét đến. Có điều, không thể không công nhận rằng, nội dung quy định về các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng trong và ngoài nước biểu thị sự gắng vượt bậc của Nhà nước nhằm tạo chuồng xí luật pháp một cách công khai, minh bạch. So với Nghị định 97, nghị định quản lý cũ về cung cấp dịch vụ internet, Nghị định 72 cho thấy sự mở mang phạm vi ảnh hưởng của pháp luật để thích ứng kịp thời với những thay đổi của tầng lớp. Đây chính là chủ chốt để thực hiện được quá trình hội nhập nhanh, sâu, rộng nhưng bài bản và có kiểm soát, tránh tình trạng xâm phạm "biên thuỳ ảo". Luật quốc tế và pháp luật quốc gia: Phép vua, lệ làng Trên thế giới, hiện có 192 nhà nước thuộc Liên hợp quốc (chưa kể các nhà nước không được xác nhận và các vùng bờ cõi). Thống nhất pháp luật của tuốt luốt các nhà nước thành một bộ luật độc nhất là một nhiệm vụ bất khả thi. Dĩ nhiên, khi thế giới đang tiến tới thiên hướng "cộng sinh" thì việc đạt được thỏa thuận trong một số vấn đề là cần thiết. Luật quốc tế vì vậy mà ra đời nhằm dung hòa quan hệ và tranh chấp quyền lợi giữa con người với con người. Đơn cử như vấn đề trên Biển Đông hiện đang được các bên liên quan căn cứ vào Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 để đàm phán. Tuy nhiên, những điều luật quốc tế chỉ mang tính tương đối. Pháp luật do con người đặt ra để điều hòa, kiểm soát hành vi của mình. Mỗi quốc gia, mỗi cộng đồng lại có lối sống, tập quán sinh hoạt riêng. Thí dụ, chế độ đa thê được luật pháp Hồi giáo công nhận thì lại bị cấm ở Việt Nam... Vậy có nên quy chụp cho một nhà nước là vi tội nhân quyền, vi phạm luật quốc tế khi mà những luồng ý kiến nhập cảng từ bên ngoài chưa chắc đã giao thoa với phong tục tập quán và được nhà nước sở tại đón nhận? Ngay như ở Mỹ, giang sơn nức tiếng về sự tự do, 30 tiểu bang vẫn cấm hôn nhân đồng tính. Nói như vậy để hiểu sự dị biệt trong pháp luật các quốc gia là tất yếu và là sự thực phải bằng lòng. Năm 2000, Tòa án dân sự tối cao Đức Bundesgerichtshof kết án Gerhard Lauck vì đã viết bài cho trang web của Đảng công nhân từng lớp chủ nghĩa Đức tại Mỹ (theo chủ nghĩa phát-xít). Không vi phạm luật pháp Mỹ nhưng việc những người Đức nhận được email tuyên tuyền cho chủ nghĩa phát-xít từ trang web trên đã khiến Lauck bị kết án tù bởi Tòa án Đức. Đáp lại những kết tội vi phạm quyền tự do ngôn luận, người phát ngôn của Cơ quan điều tra hình sự liên bang Đức (Verfassungsschutz) Hans-Gertz Lange lập luận: "Khái niệm về tự do ngôn luận của họ (Mỹ và Ca-na-đa) gắn liền với lịch sử của họ; luật pháp bài tuyên truyền gây hận thù sắc tộc của chúng tôi gắn liền với lịch sử của chúng tôi" (tin từ CNN). Để thấy, sự khác biệt về khái niệm ở những nhà nước khác nhau phụ thuộc nhiều vào phông văn hóa-lịch sử. Có nên ngóng và đánh giá pháp luật Việt Nam bằng những hệ tiêu chuẩn nước ngoài, khi mà bối cảnh lịch sử, tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục của Việt Nam không hoàn toàn giống các nước? Chưa kể, Việt Nam đã chính thức dự vào liên hiệp quốc từ năm 1977, thiết lập quan hệ đối tác với nhiều nhà nước trên thế giới mà mới đây nhất là quan hệ đối tác toàn diện với Mỹ. Điều này chứng tỏ, quốc gia Cộng hòa XHCN Việt Nam được quốc tế công nhận. Nếu Việt Nam đích thực vi phạm các Công ước và Luật quốc tế đã ký kết, chức năng thẩm định thuộc về các cơ quan, tổ chức quốc tế có thẩm quyền. Thiết nghĩ, các tổ chức, cơ quan ngôn luận nên có sự khách quan và trọng tối thiểu, không đưa thông tin lờ mờ khiến người đọc hiểu sai về luật pháp Việt Nam. |
Chủ Nhật, 11 tháng 8, 2013
Luật quốc tế và pháp cập nhật luật quốc gia
