Ngôi nhà thay đổi cổ hương hỏa

Ông Tính biết, cậu con chắc vẫn đang giận hờn. Mọi chuyện cũng từ việc mấy tay nhà giàu mới nổi trên phố tỉnh đang đua nhau chơi đồ cổ, nghe mỏng mảnh ở thôn này còn vài ngôi nhà gỗ kiến trúc cũ nên lân la hỏi mua để dỡ ra mang lên phố. Căn nhà gỗ lim của ông Tính ba gian, hai chái từ thời các cụ cố để lại có lẽ cũng ngót hơn trăm năm rồi. Tuy đã vài lần đảo lại ngói, nhưng nhìn chung các cấu kiện vẫn còn nguyên, ít bị mối mọt, hoa văn chạm khắc ở các rui, mè, đầu hồi khá đẹp. Ngôi nhà hiện đang được sử dụng làm nhà thờ họ ngay bên cạnh căn nhà ba tầng bê-tông kiên cố của ông Tính. Là trưởng họ nên gia đình ông có trách nhiệm chăm lo hương lửa, rồi sau này, nhiệm vụ cũng lại đến lượt Bá, cậu con trưởng của ông, nhưng ông Tính lo lắm, không biết liệu nó có giữ được cái nếp ấy trong thời buổi này không. Đã mấy lần Bá về bàn với bố: - Hay là nhà mình bán lại cho họ, cả tỷ bạc chứ ít đâu, lấy tiền xây lại nhà thờ họ to đẹp hơn bố ạ! Con nghĩ, các cô, chú trong họ cũng đồng ý thôi! Ai đời, thời buổi này mà nhà thờ họ gì cứ thấp lè tè, mỗi lần ra vào toàn phải cúi sát xuống như thế. Nhiều nhà trong làng có hơn gì mình đâu mà nhà thờ họ của họ hoành tráng quá! Ban sơ ông Tính rất giận, nhưng phải nén lại để giảng giải cho con hiểu. Rằng đó là ngôi nhà hương hỏa thánh sư để lại, chứa đựng trong đó là những giá trị truyền thống nối tiếp của dòng tộc không gì đánh đổi được. Có phải cứ đổ tiền, của vào xây nhà thờ họ thật to, bê-tông mái ngói chắc chắn rộng rãi mới là hay. Tuy thế, Bá có vẻ chưa nghe ra và vẫn còn rấm rứt lắm. Bữa nay nghe bố gọi mà mãi sau Bá và mấy đứa em mới xuống lau lại cái sập, bộ bàn ghế và ấm chén để ông Tính xuống thắp hương chuẩn bị đón khách. Cũng chẳng phải xa lạ gì, khách chính là chú Toán và Minh, con của chú, trên tỉnh thành về. Đi du học bên các nước châu Âu rồi ở lại lấy tiếp bằng thạc sĩ, hè này Minh về quê thắp hương "vinh quy bái tổ". Gì chứ, riêng cậu Minh này thì Bá và mấy đứa em phục sát đất. Học giỏi có tiếng, lại biết cách xoay xoả, làm ăn, Minh vừa học, vừa tự lo học phí, cho nên gia đình gần như chẳng phải chu cấp gì trong từng ấy năm theo học ở nước ngoài... Buổi chiều, hai bố con chú Toán về, xuống nhà thờ Tổ cung kính thắp hương. Cơm nước xong, cả nhà quây quần bên ấm trà ngoài sân. Những kỷ niệm thời nhỏ của ông Tính, chú Toán, rồi cả chuyện Minh học hành ở quê hồi nào cũng được mọi người nhắc lại. Có một điều khiến ông Tính nhớ mãi khi Minh bảo với Bá: - Có đi xa em mới hiểu, mới ngấm về những điều thường được khuyên bảo trước đây và thật sự kiêu hãnh về bản sắc cũng như lịch sử hào hùng của dòng tộc và dân tộc mình anh ạ! Không phải nước nào cũng lưu giữ được những giá trị nguồn gốc, dòng tộc có giỗ họ, dân tộc có giỗ Tổ như ở Việt Nam mình đâu. Mỗi lần về thắp hương ở nhà thờ, hoài tưởng, tri ân các bậc đi trước, em cứ rưng rưng xúc động và cảm giác xoành xoạch có sự độ trì, phù hộ, dõi theo của các cụ. Dù làm gì, ở đâu, em vẫn thường tâm niệm phải núm xứng đáng với truyền thống của dòng tộc, của quê hương mình. Nghe Minh nói, ông Tính nhìn cậu con trai trưởng định nói thêm vài câu rồi lại thôi. Chắc con ông đã phần nào hiểu ra vì sao ông lại cương quyết giữ lại căn nhà gỗ, bởi lúc này Bá quay sang nói nhỏ với ông: - Để cuối tuần, con sang bên xóm kiếm mấy chậu cây cảnh về đặt thêm, cải tạo khuôn viên nhà thờ họ cho đẹp. - Ngừng lại như để lựa lời, giọng Bá chùng xuống: - Thật sự, đến bây chừ con mới thấu hiểu nghĩa vụ của mình và những giá trị không thể đo đếm, tính hạnh của ngôi nhà hương hỏa nhỏ bé này bố ạ. NGUYỄN HIẾU